0

حمام های تاریخی ایران

دسته بندی ها : معماری 12 اسفند 1398 G.N 72 بازدید
حمام

حمام های قدیمی ایران دارای سبک معماری سنتی ایران است واین امر باعث شده است آثاری بسیار زیبایی خلق شود.این حمام ها ترکیب بندی خاص خود را دارند.

حمام 06

تاریخچه 

ایرانیان همواره به آب احترام میگذاشتند.

ایرانیان قدیم آبی را که سه چارک عرض،سه چارک طول،سه چارک ارتفاع داشت تقریبا همان

آب کر اسلام سالم میدانستند.

تاریخچه ی حمام در ایران

در ايران قبل از اسلام نظافت و استحمام اهميّت خاصّي داشته است.

ايرانيان، خود و فرزندانشان را با شست و شو و استفاده از مواد معطّر تميز و خوشبو نگه

مي‌داشتند.

اسلام نيز نظافت را از ايمان مي‌داند و به تشويق و تمجيد مردم و تعريف نظافت مي‌پردازد.

در ايران هميشه حمّام از اهميت خاصّي برخوردار بوده است.

نه تنها جهت نظافت و تطهير از آن استفاده مي‌شد، بلكه طبق آداب و سنن رايج، در بسياري از

موارد ديگر نيز مورد استفاده قرار مي‌گرفت.

انواع حمام

حمّام های عمومی

حمّام های خصوصی

حمّام های خصوصی

بعضي از  روحانيون ثروتمند مانند سلطان ها و شاهزاده‌ ها و درباريان و امام جمعه‌ ها در منازل

خود حمّام اختصاصی داشتند.

که معماری حمام های خصوصی بستگی به سلیقه و وسع مالی مالک داشت.

اين حمّام ها دارای سنگ های مرمرِ‌ رنگی، حوض‌ های هندسی از سنگ يشم و مرمر

ساختمانی محكم و سنتّی بوده است.

اطراف حمام با نقاشي های زيبا تزیين مي‌شد.

كف حمّام با سنگ های زيبا و گران قيمت پوشيده شده بود و از هر جهت زيبا و نفيس و

بهداشتی بود.

آب اين حمّام ها از چاه تأمين مي‌گرديد و بسيار تميز و زلال بود.

برای گرم‌كردن آب، در «كوره»‌يا «تون» يا «گلخن» اين حمام ها چوب و هيزم مي‌سوزاندند.

حمّام های عمومی

حمام 07

اين نوع حمام ها كه مورد استفاده عامه مردم بوده است.

حمام های عمومی از نظر معماری و وسعت و سبك معماری و مصالح ساختمانی به سه نوع

تقسیم می شوند:

عالی

متوسط

معمولی

ساختمان حمّام

حمام 08

حمّام به طور كلی از چهار قسمت تشكيل مي‌شود:

راهرو يا پله‌هاي ورودی

محوّطه سربينه

میاندر

فضاي گرمخانه

حمّام ها عموماً جهت گرم بودن در زمستان و خنك بودن در تابستان و همچنين سوارشدن آب

جاری در مخازن آن، چند متر پايين‌تر از سطح زمين ساخته می شد.

بعضي از آنها به قدری داخل زمين فرو می رفتند كه سقف آن هم سطح سطح زمین میشد.

اما اين نوع حمّام ها بهداشتی نبودند تنفس را مشكل می نمود و به قول عوام، «دَم» داشتند.

همان طور که می دانیم انسان وقتی یکدفعه از محل گرم به محل سرد و یا برعکس وارد شود

بدلیل تغییر دمای هوا ممکن است مریض شود.

برای همین موضوع چند اصل مهم در مورد گرمابه رعایت می شد:

یکی از آن اصول ایجاد راهرویی پیچ در پیچ در حد فاصل دهلیز و ورودی حمام بوده است.

این مساله باعث میشد که هوای گرم نتواند بطور مستقیم وارد شود.

سپس وارد دهلیز شده و بعد از بینه یا رختکن که محیطی نیمه گرم و نسبتا خشک بود قرار

داشت .

بعد از این فضا نیز مستقیما وارد گرمخانه نمیشدند و فضایی به نام میان در بین گرمابه و رختکن

بود.

در اینجا یک یا دو سکو جهت انداختن لنگ و دولچه و اسباب حمام وجود داشت و معمولا راه

دستشویی از همین میان بود.

برای ستردن موهای اضافی در قسمتی از بینه سلمانی سر را می تراشید.

محلی نیز در میان در جهت موهای اضافی بود و کسانی که نیاز به این کار نداشتند مستقیما

وارد گرمخانه می شدند.

این محل از زمان صفویه در داخل گرمخانه قرار گرفته و در آن را از میان می دادند.

فضای داخل گرمخانه به چند محل جهت کیسه کش ، تمیز کردن و خزانه ها تقسیم می شد.

خزانه در حمام های کامل سه عدد بود که یکی برای آب گرم ، یکی برای آب سرد و در وسط آن

دو ،خزانه آب ولرم جای می گرفت.

کسی در دو خزانه آب گرم و سرد نمی رفت .

به این دو خزانه را قله یا گله و مجموعه را قلتین می گفتند .

برای اعیان هم ، گرمخانه خصوصی در دو گوشه خزانه داشته اند که بجای خزانه دستک

داشت.

(حوضچه ای کوچک که آب را داخل آن میریختند و با دست روی خود می ریختند ).

علاوه بر این گرمخانه محلی برای آب بازی و شنا داشت.

در حمام های بزرگ اصفهان و کرمان استخری برای این منظور می ساختند که محلی هم برای

تماشا بود.

حمام جای خاصی نیز برای رگ زدن داشت و چون خون جاری میشد محلی را برای خاک ریختن

روی آن در نظر می گرفتند .

هر حمامی متناسب با خودش آبریز و مستراح داشت که با راهرویی نسبتا طولانی به میان در

وصل می شد.

گرم کردن حمام به وسیله تون (خند یا گل خس یا کانون آتش )که در زیر حمام ها بود صورت

می گرفت و مواد سوختنی آن بته بود.

فضاهای معماری

حمام

فضاهای ورودی

بینه(رختکن)

میاندر

گرمخانه

ورودی

معمولا در ورودی راهرو یا هشتی کوچک قرار دارد تا دما و رطوبت فضای داخلی تنظيم شود.

سربينه(رختکن)

این فضا که معمولا به شکل هشت گوش ساخته می شد.

اطراف آن چهار صفه يا سکوی نشيمن و رختکن ديده مي شود.

در وسط سربينه برای شستشوی پاها قبل و بعد از حمام حوضی ساخته می شد.

مياندر 

معمولاً راهرویی با پیچ و خم است.

فضاي سرد ( سربينه ) و فضاي گرم ( گرمخانه ) را به هم متصل می کند.

باعث جلوگیری از به هدر رفتن گرمای موجود در گرمخانه می شود.

از ورود مستقيم افراد به فضای سربینه و مواجه شدن با هوای سرد جلوگيری می کند و دمای

بدن را متعادل می کند.

گرمخانه

اين قسمت فضای اصلی حمّام را تشكيل می داد.

نزديك درب ورودی گرمخانه، حوض كوچكی پر از آب ولرم وجود داشت كه آن را چاله حوض

مینامیدند.

سيستم گرمادهی و آبرسانی

حمام 11

انبار سوخت

آتشدان

ديگ

دودکش ها

گودال جمع آوری خاکستر

فضای گرم کننده حمام به علت نگهداری گرما در عمق زمين قرار می گرفت.

روشنايی

حمام 12

در وسط سقف حمام روزنه هايی به عنوان نورگير در هر يک از فضاها وجود دارد که عمل

نورگيری و تهويه در حمام توسط همين روزنه ها صورت می گرفت.

با بازو بسته کردن در فصل ها ی سال دما و رطوبت داخل حمام را تنظيم مي نمودند.

سیر تحول

در زمان های خیلی قدیم ایرانیان حمام می کردند ولی آثاری از حمام در حفاری ها ی باستان

شناسی و غیره بدست نیاوردند.

ولی در حفاری ها سفالینه هایی بدست آمد که چیزی شبیه وان است منتها با اندازه ی بزرگتر

از آن بود.

در 1500-2000سال پیش گرمابه ساختمانی گرم شستشو در ظرف بزرگی بنام آبزن ساخته

شد.

در بعضی مناطق برای جلوگیری از آلودگی آب کاریز از شیفتل بهره گیری می کردند.

ورود حمام به خانه از اواسط دوران قاجاريه در ميان ثروتمندان آغاز شد.

در اواخر دوران بهلوی حمام وارد خانه ايرانيان شد.

حمام های قدیمی به دلیل سوار کردن آب در خزینه چند متر از سطح کوچه پایین تر بود.

علت های ساخت حمام در دل خاک

مهمترين عامل در حمام انتقال آب به داخل حمام بود.

علت پایین تر بودن حمام از معبر راحتی ورود آب به حمام بود.

خود خاک عايق خوبی برای جلوگيری از به هدر رفتن گرمای حمام بوده است.

از خاکی که برداشت می کردند به عنوان مصالح استفاده میکردند.

اجزای اصلی حمام

فضاها به ترتیب بار حرارتی بیشتری می گیرند.

بینه

میاندر

گرمخانه

ورودی

سردر

دالان : برای جلوگیری از خروج هوای گرم و ورود هوای سرد بود.

دهلیز , پاچال :جایگاه استاد حمام برای کنترل ورود و خروج بود.

بینه

حمام 01

بینه یا رختکن فضایی بزرگ و سر پوشیده است دارای حوضی بزرگ در میان و سکوهایی در

گرداگرد آن است.

بینه فضایی نیمه گرم و کمابیش خشک است.

دارای شکل مربع،هشت پهلو و کشکولی میباشد.

میاندر

حمام 02

فضای بین بینه و گرمخانه برای جلوگیری از انتقال سریع هوای گرم راهرو یا دالانی که به چند

جا راه دارد.

گرمخانه

حمام 05

اصلی ترین و بزرگترین و گرمترین قسمت حمام میباشد.

بخش گرمابه

خزینه ها

چاله حوض یا استخر

بخش گرمخانه

کریز یا شاه نشین

دستک

 

 

 

 

 

راه آسان‌تری برای ارتباط با کاربران‌مان پیدا کرده‌ایم :) عضویت در کانال

مطالب زیر را حتما بخوانید:

قوانین ارسال دیدگاه در ما

چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد. چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد. چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد. چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد. چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.

نظرات کاربران

    متاسفیم! برای ثبت دیدگاه باید وارد شوید!

    لینک کوتاه :

    عضویت در خبرنامه ویژه مشتریان تقلب

    با عضویت در خبرنامه ویژه تقلب از آخرین جشنواره های سایت باخبر شوید!